Kto naprawdę zbudował piramidy? Astrofaza obala mity o niewolnikach i kosmitach w POP Science

Czy egipskie piramidy wznieśli niewolnicy? Jak starożytni Egipcjanie transportowali ogromne bloki kamienia bez współczesnych maszyn? I czy istnieją dowody na udział obcych cywilizacji? W nowym odcinku POP Science na kanale Astrofaza twórcy przyglądają się naukowym wyjaśnieniom jednej z największych zagadek starożytności. Odkrycia archeologiczne, Dzienniki Merera, badania wnętrza piramidy Cheopsa i polskie grobowce megalityczne pokazują, że prawdziwa historia tych konstrukcji jest równie fascynująca jak otaczające je legendy.

Obejrzyj odcinek POP Science o piramidach:

Astrofaza i POP Science. Co naprawdę wiemy o piramidach?

Piramidy egipskie należą do najbardziej rozpoznawalnych budowli świata. Od tysięcy lat fascynują swoim rozmiarem, precyzją wykonania i monumentalną formą.

Jednocześnie wokół ich powstania narosło wiele teorii, które często mają niewiele wspólnego ze współczesną wiedzą archeologiczną.

W nowym odcinku POP Science twórcy Astrofazy przyglądają się temu, co faktycznie wiadomo o budowniczych piramid, wykorzystywanych przez nich technologiach oraz organizacji prac.

Jednym z najważniejszych tematów jest popularne przekonanie, że ogromne egipskie budowle powstały dzięki pracy tysięcy niewolników.

Współczesne badania wskazują jednak na znacznie bardziej złożony obraz.

Czy piramidy zbudowali niewolnicy? Archeologia zmienia obraz historii

Przekonanie o niewolnikach budujących piramidy jest silnie zakorzenione w kulturze popularnej.

Do jego rozpowszechnienia przyczyniły się starożytne przekazy, między innymi relacja greckiego historyka Herodota, oraz późniejsze przedstawienia filmowe.

Herodot pisał o budowie Wielkiej Piramidy około dwóch tysięcy lat po jej powstaniu. Nie był więc świadkiem opisywanych wydarzeń.

Dzisiejsza wiedza opiera się przede wszystkim na odkryciach archeologicznych dokonanych w Gizie.

Badacze znaleźli pozostałości osiedli robotniczych, warsztatów, piekarni, pomieszczeń gospodarczych i miejsc pochówku osób pracujących przy kompleksach piramid.

Odkrycia te przeczą popularnemu wyobrażeniu, że budowę realizowała wyłącznie ogromna grupa niewolników zmuszanych do pracy pod batem.

Piramidy wznosiła zorganizowana siła robocza obejmująca wykwalifikowanych rzemieślników, pracowników stałych oraz ludzi zatrudnianych przy projektach państwowych na określony czas.

Część robotników mogła wykonywać obowiązkową pracę na rzecz państwa, znaną jako system robót przymusowych lub korwea. Nie oznacza to jednak, że byli niewolnikami w rozumieniu popularnych filmowych przedstawień.

Miasto budowniczych piramid. Co jedli i gdzie mieszkali robotnicy?

Jednym z najważniejszych osiągnięć współczesnej egiptologii było odkrycie osiedla robotniczego Heit el-Ghurab w pobliżu płaskowyżu Giza.

Badania prowadzone przez Ancient Egypt Research Associates pozwoliły odtworzyć część infrastruktury niezbędnej do realizacji tak wielkiego przedsięwzięcia.

Na terenie osiedla odkryto między innymi:

Budynki mieszkalne i pomieszczenia dla robotników.
Piekarnie oraz miejsca przygotowywania żywności.
Warsztaty rzemieślnicze.
Magazyny i zaplecze administracyjne.
Pozostałości zwierząt wykorzystywanych do zaopatrzenia pracowników.

Analiza znalezisk wskazuje, że dostarczanie żywności stanowiło jeden z najważniejszych elementów organizacji budowy.

Podstawą wyżywienia były chleb i piwo, a dostępność mięsa świadczy o skali państwowego systemu zaopatrzenia.

Odkryto również groby osób związanych z budową piramid.

Nie oznacza to, że praca była lekka lub całkowicie dobrowolna. Budowniczowie wykonywali niezwykle ciężkie zadania fizyczne, ale znaleziska wskazują na zorganizowane zakwaterowanie, dostawy żywności i opiekę nad częścią pracowników.

Dzienniki Merera. Starożytny dokument wyjaśnia transport kamienia

Szczególnie istotnym odkryciem są tak zwane Dzienniki Merera.

Fragmenty papirusów odnaleziono w 2013 roku w Wadi al-Dżarf, w pobliżu wybrzeża Morza Czerwonego.

Dokumenty pochodzą z okresu panowania faraona Cheopsa i należą do najstarszych zachowanych egipskich zapisów tego rodzaju.

Zawierają informacje o codziennej działalności grupy robotników kierowanej przez urzędnika o imieniu Merer.

Zapiski opisują między innymi transport bloków wapienia z kamieniołomów w Turze do rejonu Gizy.

Kamień przewożono łodziami, wykorzystując Nil oraz połączone z nim drogi wodne.

Dzienniki Merera dostarczają bezpośredniego świadectwa organizacji transportu materiałów podczas budowy kompleksu Cheopsa.

To jedno z najważniejszych źródeł pokazujących, że starożytni Egipcjanie dysponowali sprawnym systemem administracyjnym i logistycznym, zdolnym do koordynowania ogromnych przedsięwzięć budowlanych.

Jak budowano piramidy bez dźwigów i nowoczesnych maszyn?

Jednym z największych osiągnięć Egipcjan była umiejętność wykorzystania prostych rozwiązań technicznych na ogromną skalę.

Do przemieszczania kamieni wykorzystywano między innymi sanie, liny oraz odpowiednio przygotowane nawierzchnie.

Badania i eksperymenty wskazują, że zwilżanie piasku mogło zmniejszać opór podczas przeciągania ciężkich ładunków.

Przy podnoszeniu i ustawianiu bloków pomocne mogły być dźwignie oraz rampy.

Ważna była również organizacja dostaw.

Wapień wykorzystywany do budowy zasadniczej części piramid pozyskiwano z pobliskich kamieniołomów. Materiały wymagające transportu z dalszych regionów Egiptu przewożono drogą wodną.

Szczególnie wymagającym zadaniem był transport granitu z rejonu Asuanu.

Egipcjanie wykazywali się również ogromną dokładnością podczas wyznaczania kierunków i poziomowania fundamentów.

Wielka Piramida jest ustawiona wyjątkowo precyzyjnie względem stron świata, co stanowi świadectwo rozwiniętych umiejętności pomiarowych.

Nie wszystkie szczegóły budowy zostały jednak rozstrzygnięte.

Tajemnicze rampy wewnątrz piramidy Cheopsa. Co potwierdziła nauka?

Jednym z zagadnień, które nadal budzą zainteresowanie naukowców, jest sposób transportowania bloków na coraz wyższe poziomy konstrukcji.

Przez lata proponowano różne rozwiązania, w tym wykorzystanie zewnętrznych ramp o rozmaitych kształtach.

Francuski architekt Jean-Pierre Houdin zaproponował natomiast hipotezę zakładającą istnienie rampy biegnącej wewnątrz piramidy.

Według tej koncepcji część transportu kamieni mogła odbywać się w specjalnym korytarzu prowadzącym spiralnie w górę.

Teoria pozostaje jednak hipotezą, a nie potwierdzonym sposobem budowy Wielkiej Piramidy.

Nowe możliwości badania wnętrza konstrukcji przyniósł projekt ScanPyramids.

Naukowcy zastosowali między innymi tomografię mionową, wykorzystującą cząstki powstające w atmosferze w wyniku oddziaływania promieniowania kosmicznego.

Dzięki tej metodzie w 2017 roku potwierdzono istnienie dużej, wcześniej nieznanej pustej przestrzeni wewnątrz Wielkiej Piramidy.

Odkrycie nie dowodzi jednak, że Egipcjanie stosowali wewnętrzną spiralną rampę.

Funkcja wykrytej przestrzeni pozostaje przedmiotem badań, a kolejne odkrycia mogą pomóc lepiej zrozumieć konstrukcję piramidy Cheopsa.

Piramidy nie powstały tylko w Egipcie

W odcinku POP Science twórcy zwracają uwagę, że konstrukcje o kształcie piramidalnym występowały również w innych częściach świata.

W starożytnej Nubii, na obszarze dzisiejszego Sudanu, wznoszono piramidy pełniące funkcje grobowe.

W Mezoameryce monumentalne świątynie piramidalne budowali między innymi Majowie, a także inne cywilizacje regionu.

Znane przykłady takich konstrukcji znajdują się w Tikal, Palenque i Teotihuacán.

Budowle o zbliżonej formie spotykane są również w innych regionach, między innymi w Peru i Chinach.

W Mezopotamii powstawały natomiast zigguraty, czyli wielopoziomowe budowle świątynne.

Podobieństwo geometrycznej formy nie oznacza jednak, że wszystkie te obiekty powstały dzięki kontaktom między odległymi cywilizacjami.

Różniły się czasem powstania, przeznaczeniem i technikami budowlanymi.

Polskie piramidy. Grobowce starsze od piramidy Cheopsa

Ciekawym elementem materiału Astrofazy jest również przegląd obiektów nazywanych polskimi piramidami.

Jednymi z najbardziej znanych są neolityczne grobowce megalityczne znajdujące się w Wietrzychowicach i Sarnowie.

Ich początki sięgają IV tysiąclecia p.n.e., co oznacza, że najstarsze z nich powstały wcześniej niż Wielka Piramida w Gizie.

Grobowce kujawskie nie przypominają jednak klasycznych egipskich piramid.

Są to wydłużone nasypy ziemne, często o trapezowym lub trójkątnym zarysie, otoczone dużymi kamieniami.

Pełniły funkcję miejsc pochówku i należą do najstarszych przykładów monumentalnej architektury na ziemiach polskich.

W Polsce znajdują się również późniejsze budowle o wyraźnie piramidalnym kształcie.

Do najbardziej znanych należą:

Piramida w Rapie na Mazurach – rodzinne mauzoleum z XIX wieku.
Piramida Łakińskiego w Wągrowcu – grobowiec Franciszka Łakińskiego.
Piramidalne grobowce w Międzybrodziu i Krynicy.

Obiekty te mają odmienne pochodzenie i nie należy ich traktować jako części jednej kultury budowniczych piramid.

Piramidy w popkulturze. Od Iron Maiden po Gwiezdne Wrota

Egipskie piramidy od dziesięcioleci inspirują również muzyków, pisarzy oraz twórców filmowych.

Ich wizerunek pojawia się na okładkach albumów muzycznych i w tekstach piosenek.

Jednym z przykładów jest album „Powerslave” zespołu Iron Maiden, którego oprawa graficzna nawiązuje do starożytnego Egiptu.

Egipskie motywy pojawiają się także w twórczości Earth, Wind & Fire.

Do tematu piramid nawiązywał również Terry Pratchett w literackim cyklu „Świat Dysku”.

W kinie i telewizji szczególne miejsce zajmują produkcje science fiction.

Film i seriale z uniwersum „Gwiezdnych Wrót” wykorzystują motywy starożytnego Egiptu jako podstawę fantastycznej opowieści o kontaktach z pozaziemskimi cywilizacjami.

Wśród popkulturowych odniesień do podobnej symboliki można znaleźć również „Pamięć absolutną”.

To właśnie produkcje rozrywkowe często odpowiadają za utrwalanie wyobrażeń, w których piramidy łączy się z tajemniczą wiedzą lub kosmitami.

Takie historie mogą stanowić interesującą fikcję, ale nie są dowodami archeologicznymi.

Czy kosmici zbudowali piramidy? Co wynika z badań?

Jednym z najbardziej rozpowszechnionych mitów jest przekonanie, że starożytni Egipcjanie nie byli w stanie samodzielnie stworzyć tak ogromnych budowli.

Zwolennicy teorii o pozaziemskich budowniczych powołują się często na precyzję konstrukcji i ciężar kamiennych bloków.

Nie istnieją jednak wiarygodne dowody archeologiczne potwierdzające udział obcych cywilizacji w budowie egipskich piramid.

Zamiast tego naukowcy dysponują licznymi świadectwami działalności ludzi: kamieniołomami, narzędziami, osiedlami robotniczymi, dokumentami administracyjnymi i pozostałościami transportu.

Wciąż pozostają pytania dotyczące szczegółowych metod wznoszenia monumentalnych konstrukcji, ale nie oznacza to, że ich budowa wymagała technologii pozaziemskiej.

Najbardziej przekonujące wyjaśnienie powstania piramid opiera się na osiągnięciach starożytnych Egipcjan w zakresie inżynierii, matematyki, logistyki i organizacji pracy.

POP Science i Astrofaza wyjaśniają tajemnice piramid

Najnowszy odcinek POP Science pokazuje, jak współczesna archeologia pozwala zmieniać utrwalone od stuleci przekonania.

Wśród omawianych zagadnień znalazły się zarówno codzienne życie budowniczych piramid, jak i nowe technologie wykorzystywane podczas badań tych starożytnych konstrukcji.

Materiał przybliża także piramidy innych cywilizacji, polskie grobowce megalityczne oraz obecność egipskiej symboliki w popkulturze.

Pełny odcinek POP Science poświęcony piramidom można obejrzeć na kanale Astrofaza w serwisie YouTube.

Źródło wideo: Astrofaza – „Co nauka naprawdę wie o piramidach?” – POP Science.

https://www.youtube.com/watch?v=ZWWFY6FFG3I