Co niszczy małżeństwo? Cztery zachowania, które mogą prowadzić do rozwodu. Nauka wyjaśnia

Dlaczego jedne małżeństwa trwają przez dziesięciolecia, a inne kończą się rozwodem? Czy naukowcy potrafią przewidzieć rozpad związku? Tomasz Sokołowski z kanału „Nauka. To Lubię” analizuje badania psychologiczne dotyczące relacji, przedstawiając cztery destrukcyjne zachowania, które mogą stopniowo niszczyć małżeństwo. Wyjaśnia również, jak związki wpływają na zdrowie, szczęście i rozwój dzieci.

Miłość, zaufanie i wzajemne wsparcie kojarzą się ze szczęśliwym małżeństwem. Jednak z perspektywy psychologii trwałość związku zależy od znacznie większej liczby czynników.

W materiale opublikowanym 25 października 2026 roku Tomasz Sokołowski, psycholog z wykształcenia i współpracownik Fundacji Nauka. To Lubię, przygląda się badaniom nad małżeństwami, rozwodami i codziennymi relacjami między partnerami.

Zobacz materiał „Nauka. To Lubię” o małżeństwie i rozwodach:

Coraz mniej małżeństw w Polsce. Co pokazują dane GUS?

Instytucja małżeństwa przechodzi w ostatnich dekadach wyraźne zmiany.

Dawniej zawarcie związku małżeńskiego często wynikało z oczekiwań społecznych, tradycji oraz względów ekonomicznych. Współcześnie coraz większą rolę odgrywają indywidualne decyzje, potrzeba bliskości i satysfakcja emocjonalna.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2025 roku zawarto w Polsce około 133 tysiące małżeństw.

Dla porównania w rekordowym 2008 roku było ich około 258 tysięcy. Oznacza to spadek liczby ślubów o blisko połowę.

Zmienia się również charakter zawieranych małżeństw.

W 2023 roku liczba ślubów cywilnych po raz pierwszy przekroczyła liczbę małżeństw wyznaniowych. W 2024 roku związki wyznaniowe stanowiły już około 44% wszystkich zawartych małżeństw.

Polacy coraz później decydują się na ślub

Zmianie ulega także wiek osób zawierających małżeństwo.

Według danych GUS za 2024 rok mediana wieku nowożeńców wynosiła:

32 lata w przypadku mężczyzn,
prawie 30 lat w przypadku kobiet.

To o około sześć lat więcej niż na początku XXI wieku.

W materiale zwrócono również uwagę na badania analizujące możliwy związek między upowszechnieniem smartfonów i mediów społecznościowych a spadkiem dzietności.

Wyniki części badań wskazują na takie zależności, jednak zjawisko ma wiele przyczyn. Nie można uznać, że same smartfony odpowiadają za spadek liczby urodzeń.

Czterej jeźdźcy apokalipsy. Co według Gottmana niszczy małżeństwo?

Jednym z najważniejszych zagadnień przedstawionych w materiale są badania amerykańskiego psychologa Johna Gottmana.

Gottman przez dziesięciolecia obserwował pary małżeńskie, analizując ich sposób komunikacji, reakcje emocjonalne oraz przebieg konfliktów.

Na podstawie badań wyodrębnił cztery destrukcyjne wzorce zachowania, określane jako „czterej jeźdźcy apokalipsy”.

1. Krytycyzm – atakowanie partnera zamiast problemu

Pierwszym niebezpiecznym wzorcem jest krytykowanie osobowości drugiej osoby zamiast konkretnego zachowania.

Zamiast powiedzieć, że partner zapomniał o umówionym obowiązku, pojawia się oskarżenie, że jest nieodpowiedzialny i nigdy nie można na niego liczyć.

Takie komunikaty mogą wywoływać poczucie odrzucenia oraz prowadzić do kolejnych konfliktów.

2. Pogarda – jeden z najbardziej destrukcyjnych wzorców

Według Gottmana szczególnie niebezpieczna dla relacji jest pogarda.

Może przejawiać się poprzez:

wyśmiewanie i poniżanie partnera,
sarkazm mający na celu okazanie wyższości,
przewracanie oczami podczas rozmowy,
lekceważenie emocji i potrzeb drugiej osoby.

Pogarda osłabia wzajemny szacunek, który stanowi jeden z fundamentów bliskiej relacji.

3. Postawa obronna – brak przyjmowania odpowiedzialności

Trzeci wzorzec polega na nieustannym usprawiedliwianiu własnych zachowań i przerzucaniu odpowiedzialności na partnera.

Zamiast wysłuchać drugiej osoby, jeden z małżonków automatycznie odpiera zarzuty lub odpowiada kolejnym oskarżeniem.

W rezultacie nawet drobne nieporozumienie może prowadzić do eskalacji konfliktu.

4. Emocjonalne wycofanie – kiedy partner przestaje rozmawiać

Ostatni z wymienionych wzorców to wycofywanie się z kontaktu podczas trudnych rozmów.

Może oznaczać milczenie, ignorowanie wypowiedzi partnera, unikanie kontaktu wzrokowego lub całkowite zamknięcie się na komunikację.

Warto jednak odróżnić długotrwałe ignorowanie partnera od świadomego zrobienia przerwy w kłótni, aby uspokoić emocje i później wrócić do rozmowy.

Czy można przewidzieć rozwód z 94-procentową dokładnością?

Badania Johna Gottmana stały się znane między innymi dzięki wysokiej skuteczności przewidywania rozpadu małżeństw w określonych próbach badawczych.

W jednym z badań z 1992 roku uzyskano wynik około 93,6% poprawnych klasyfikacji.

Nie oznacza to jednak, że psycholog może z 94-procentową pewnością przewidzieć przyszłość dowolnego małżeństwa.

Badania nad przewidywaniem rozwodów mają ograniczenia metodologiczne, a wyniki zależą między innymi od badanej grupy i zastosowanych metod statystycznych.

Wnioski Gottmana pozostają jednak ważne dla zrozumienia tego, jak komunikacja i sposób prowadzenia konfliktów wiążą się z trwałością relacji.

Zasada 5:1. Dlaczego pozytywne emocje są tak ważne?

Kolejnym interesującym wynikiem badań Gottmana jest tzw. zasada 5:1.

W obserwowanych stabilnych i satysfakcjonujących związkach podczas konfliktów występowało przeciętnie co najmniej pięć pozytywnych interakcji na jedną negatywną.

Nie chodzi o matematyczne liczenie każdego komplementu czy kłótni.

Zasada pokazuje raczej znaczenie codziennego okazywania zainteresowania, czułości, zrozumienia i wsparcia.

Nawet szczęśliwe małżeństwa doświadczają sporów. Ważne jest jednak, czy negatywne emocje przeważają nad życzliwością i wzajemnym szacunkiem.

Czy małżeństwo rzeczywiście poprawia zdrowie i wydłuża życie?

Tomasz Sokołowski omawia również badania wskazujące na związki między stanem cywilnym, jakością relacji i zdrowiem.

Niektóre analizy pokazują, że osoby pozostające w stabilnych, satysfakcjonujących małżeństwach charakteryzują się lepszymi wskaźnikami zdrowia i dobrostanu psychicznego.

Znaczenie mogą mieć między innymi codzienne wsparcie, poczucie bezpieczeństwa i wspólne radzenie sobie z problemami.

Naukowcy zwracają jednak uwagę na tzw. efekt selekcji.

Oznacza on, że osoby cieszące się lepszym zdrowiem lub stabilniejszą sytuacją życiową mogą częściej wchodzić w trwałe związki.

Samo małżeństwo nie musi więc być bezpośrednią przyczyną wszystkich obserwowanych korzyści zdrowotnych.

Co więcej, relacja pełna napięcia i przewlekłych konfliktów może negatywnie wpływać na zdrowie psychiczne i fizyczne jej uczestników.

Dlaczego szczęście po ślubie nie zawsze trwa?

W materiale pojawia się również zagadnienie adaptacji hedonicznej.

To mechanizm psychologiczny polegający na stopniowym przyzwyczajaniu się do nowych okoliczności życiowych.

Ślub może początkowo wiązać się ze wzrostem poczucia szczęścia, jednak po pewnym czasie poziom satysfakcji często się stabilizuje.

Nie oznacza to, że miłość znika.

Zmienia się natomiast charakter relacji — początkowa fascynacja może ustępować miejsca przywiązaniu, codziennym obowiązkom i bardziej dojrzałemu partnerstwu.

Kryzysy w małżeństwie. Czy siódmy rok naprawdę jest przełomowy?

W psychologii i kulturze popularnej często pojawia się pojęcie kryzysu siódmego roku małżeństwa.

Niektóre analizy rozwodów wskazują na zwiększone ryzyko rozstania w określonych okresach trwania związku, jednak nie istnieje uniwersalna granica, po której małżeństwo automatycznie wchodzi w kryzys.

Na jakość relacji wpływają między innymi zmiany życiowe, oczekiwania partnerów, problemy finansowe i pojawienie się dzieci.

Badania pokazują, że po narodzinach pierwszego dziecka część par doświadcza spadku satysfakcji ze związku.

Przyczyniają się do tego między innymi zmęczenie, niedobór snu, dodatkowe obowiązki oraz zmiany w organizacji codziennego życia.

Nie oznacza to jednak, że rodzicielstwo musi prowadzić do pogorszenia relacji u każdej pary.

Rozwód czy życie w konflikcie? Co jest trudniejsze dla dzieci?

Jednym z ważniejszych tematów poruszonych w materiale jest wpływ relacji między rodzicami na rozwój emocjonalny dzieci.

Badania psychologiczne pokazują, że przewlekłe, intensywne konflikty między rodzicami mogą negatywnie wpływać na samopoczucie i funkcjonowanie dzieci.

Długotrwałe napięcie, wrogość i brak poczucia bezpieczeństwa są istotnymi czynnikami ryzyka problemów emocjonalnych.

Nie można jednak sprowadzić wyników badań do stwierdzenia, że rozwód zawsze jest lepszy niż pozostanie razem lub odwrotnie.

Znaczenie mają przede wszystkim natężenie konfliktów, jakość opieki rodzicielskiej i warunki, w jakich dziecko funkcjonuje zarówno przed rozstaniem, jak i po nim.

Rozstanie rodziców nie musi oznaczać zakończenia konfliktu, a utrzymanie małżeństwa samo w sobie nie gwarantuje dziecku bezpieczeństwa emocjonalnego.

Co naprawdę decyduje o trwałości małżeństwa?

Najważniejszy wniosek płynący z przedstawionych badań dotyczy znaczenia umiejętności budowania i utrzymywania relacji.

Samo uczucie nie zawsze wystarcza do stworzenia trwałego, satysfakcjonującego związku.

Dużą rolę odgrywają:

umiejętność rozmawiania o problemach bez wzajemnego poniżania,
przyjmowanie odpowiedzialności za własne zachowania,
regulowanie emocji podczas konfliktów,
wzajemny szacunek i zaufanie,
codzienne dbanie o bliskość oraz poczucie bezpieczeństwa.

Tomasz Sokołowski w materiale „Nauka. To Lubię” pokazuje, że psychologia potrafi wyjaśnić wiele mechanizmów decydujących o jakości relacji, choć nie daje prostego przepisu gwarantującego szczęśliwe małżeństwo.

Całą analizę badań, statystyk i psychologicznych mechanizmów można obejrzeć w filmie zamieszczonym na początku artykułu.